Kościół w służbie pokoju
Ks. Jarosław Krzewicki

8 grudnia minęło 35 lat, odkąd papież Paweł VI zwrócił się do wszystkich ludzi dobrej woli z wezwaniem, aby 1 stycznia 1968 r. był obchodzony na całym świecie jako Dzień Pokoju. Pragnieniem Papieża było, ażeby obchody te ponawiano każdego roku. Inicjatywa Światowego Dnia Pokoju, podejmowana już po raz trzydziesty szósty, pozostaje jednym z bardzo wielu wyrazów troski następcy św. Piotra o sprawę pokoju na świecie.

Treść przesłania
Kościół w swej misji na rzecz pokoju opiera się na Osobie i nauce Jezusa Chrystusa, który jest „naszym pokojem” (Ef 2,14), zakorzenia ją w biblijnym pojęciu shalom jako daru Boga, odnosi się do myśli wielkich teologów, jak św. Augustyn czy św. Tomasz, a także odczytując znaki czasu, nawiązuje do swych przemyśleń, które zrodziły się na Soborze Watykańskim II. Przez posługę następcy Piotra i będących w nim we wspólnocie biskupów dociera ze swą misją aż po najdalsze zakątki ziemi.

Fundamenty pokoju
W centrum teologii pokoju stoi osoba ludzka. Jest ona zasadą, kryterium, miarą i podmiotem oraz punktem odniesienia podejmowanych rozważań. Uznanie jej godności i wynikających z niej praw jest fundamentem porządku panującego w stosunkach międzyludzkich. Stosunki te muszą być oparte na zasadach sprawiedliwości, prawdy, miłości i wolności. Na takich fundamentach możliwe jest stworzenie pokoju, który nie byłby tylko brakiem wojny, osiąganym doraźnie poprzez dominację silniejszego nad słabszym, bądź za pomocą traktatowych porozumień opartych na wzajemnych korzyściach, ale stanem, w którym ludzkość będzie zdolna do zgodnego współżycia i rozwoju w duchu poszanowania wartości, które stanowią fundamenty jej istnienia. Do realizacji takiej wizji pokoju potrzeba rzecz jasna współdziałania państw, organizacji międzynarodowych, a także religii.

Misja Kościoła
Wychodząc z takich założeń, Kościół może pełnić swą służbę na rzecz pokoju w świecie. Misja ta nie polega na sugerowaniu gotowych rozwiązań. Chodzi jednak o to, by poprzez nauczanie, posługę i świadectwo odkryć i pokazać moralne fundamenty życia społecznego i indywidualnego.

Kościół więc troszczy się o wprowadzanie pokoju w sercu człowieka poprzez głoszenie Słowa Bożego i sprawowanie sakramentów, stara się także jednoczyć zwaśnione i skłócone wspólnoty. Czyni to w stosunku do podstawowej społeczności, jaką jest rodzina, bierze jednak odpowiedzialność za pogłębianie więzi narodowych i społecznych. Działalność Kościoła jest szczególnie ważna w odniesieniu do wspólnoty międzynarodowej, w której istotną rolę odgrywa aktywność Stolicy Apostolskiej.

Rola Stolicy Apostolskiej
Mówiąc o Stolicy Apostolskiej, trzeba pamiętać, że ma się tu na myśli osobę papieża oraz urzędy, którymi bezpośrednio się posługuje w pełnieniu swej misji. Gdy chodzi o działalność na rzecz pokoju, papież wspierany jest głównie przez Sekretariat Stanu, a także przez papieską Radę Iustitia et Pax, powołaną 6 stycznia 1967 r. przez Pawła VI w celu popierania pokoju i poszanowania praw człowieka w świecie.

Papież
Niezliczone są inicjatywy, jakie osobiście podejmuje Jan Paweł II na rzecz pokoju: podróże apostolskie do rejonów przeżywających napięcia i konflikty; audiencje i spotkania z szefami państw, organizacji politycznych i społecznych oraz z korpusem dyplomatycznym; przemówienia i dokumenty skierowane tak do katolików, jak i wszystkich ludzi dobrej woli, w których porusza palące kwestie, jakimi żyją społeczności lokalne czy wspólnota międzynarodowa; czy wreszcie inicjatywy wspólnych modlitw i spotkań, skupiających przedstawicieli Kościoła, jak i innych wyznań i religii.

Dyplomacja
Rolę szczególną, zarówno w informowaniu Papieża o sytuacji w terenie, na forum poszczególnych gremiów lokalnych czy miedzynarodowych, jak i w załatwianiu wielu palących kwestii, pełni dyplomacja watykańska. Na rzecz utrzymania pokoju papiescy legaci podejmują się trudnych zadań obrony fundamentalnych praw człowieka, podkreślając godność każdej osoby ludzkiej, czyniąc to wobec rządów państw, przy których są akredytowani, jak również na forum organizacji międzynarodowych, przy których Stolica Apostolska ma swoich reprezentantów. Legaci papiescy uczestniczą w organizowanych konferencjach pokojowych, swoimi zabiegami wspierają wysiłki na rzecz pokoju w świecie.

Wobec pluralizmu
Konieczność zajęcia określonej pozycji w kwestiach szczególnie drażliwych i spornych nierzadko wiąże się z ryzykiem i może napotykać trudności. Sam porządek naturalny - fundamentalny dla kwestii praw człowieka i pokoju, widziany w świetle Objawienia, często jawi się inaczej, niż gdy jest postrzegany przez pryzmat doświadczeń innych kultur bądź filozoficznych tradycji. Jeśli do tego dodać wciąż powszechny pozytywizm w prawie czy makiawelizm w polityce, ścierające się w nieczystej grze partykularyzmy, ukryte interesy i dążenia, głos Kościoła reprezentowanego na forum społeczności narodów może konkludować skądinąd znane: „Posłuchamy cię innym razem”.

Autorytet i uznanie
Mimo tych trudności Stolica Apostolska, której historia przyznała specjalny status obecności na forum międzynarodowym, cieszy się ogromnym autorytetem moralnym. Nie kwestionowały go nawet systemy totalitarne, z sowieckim czy hitlerowskim. O uznaniu dla działalności Stolicy Apostolskiej na forum międzynarodowym, która naznaczona jest niezliczonymi wysiłkami na rzecz pokoju na świecie, świadczy fakt, iż ponad 180 krajów utrzymuje z nią stosunki dyplomatyczne, niezależnie, od formy rządów czy ideologii, bądź religii dominującej na terenie państw. W ciągu ostatnich 24 lat historii Kościoła liczba ta wzrosła o blisko 100 przedstawicielstw.
W jedności z Papieżem

Działania, jakie podejmuje Papież osobiście lub poprzez aktywność Kurii Rzymskiej, byłyby niepełne, gdyby nie miały być wspierane przez całą wspólnotę Kościoła, której jako Namiestnik Chrystusa na ziemi przewodzi.

Encyklika Pacem in terris, od której wydania upływa w tym roku 40 lat, zwraca uwagę na niektóre elementy chrześcijańskiego zaangażowania na rzecz pokoju. Na szczególną uwagę zasługuje podkreślenie obowiązku uczestniczenia wiernych w życiu publicznym, troska o posiadanie wiedzy naukowej, kwalifikacji technicznych i przygotowania zawodowego. Działanie człowieka ma stać się syntezą elementów technicznych i wartości duchowych, ma być podejmowane w jedności z zasadami wiary i moralności. Papież zwrócił uwagę na potrzebę wychowania religijnego i moralnego, a także współpracy katolików z niekatolikami w podejmowaniu wysiłków na rzecz pokoju.

Dar i zadanie
Adresatem pokojowego przesłania Papieża jest zawsze konkretny człowiek, który żyje w społeczności. Poznanie racji, jakie współtworzą katolicką naukę o pokoju, umożliwia jej wdrażanie w obszary życia społecznego, od szczebli najniższych po te najbardziej złożone, może także pomóc w realizacji praw politycznych społeczeństwa demokratycznego, składać się na właściwy osąd współtworzonej opinii publicznej, z którą w dzisiejszym świecie starają się liczyć pełniący władzę polityczną. W każdym razie Światowy Dzień Pokoju, przeżywany w jedności z Papieżem, jest dla chrześcijanina okazją do wzniesienia myśli ku Bogu, który jest źródłem jedności i pokoju. Oby myśli te wypełniło zgodne wołanie o pokój, za którym pójdzie konkretna gotowość jego współtworzenia na wszystkich odcinkach podjętej odpowiedzialności.